Piraterij: "Wapens? Wij beschermen onze schepen"

Gewapende beveiligers tegen piraten aan boord? Dat mag de Nederlandse koopvaardij niet. Maar het gebeurt veelvuldig. Want anders is het „zelfmoord”.

Door onze redacteur Emilie van Outeren

De reders zijn uit de kast gekomen. Sinds piraten uit Somalië een serieuze bedreiging vormen voor de koopvaardij, hebben rederijen de regering opgeroepen om gewapende private beveiligers aan boord van schepen toe te staan. Nu geven ze toe dat ze deze, bij gebrek aan afdoende bescherming van de overheid, allang meenemen.

De wet bepaalt dat alleen militairen en politie wapens mogen dragen op Nederlands grondgebied, en dus ook op schepen die varen onder Nederlandse vlag.Maar de consensus in de koopvaardij is dat er geen schip in de buurt van Somalië komt zonder gewapende bewakers aan boord. Soms zijn die beveiligers mariniers van Defensie.Meestal zijn het ex-militairen die zichzelf verhuren.

Het mag niet, maar het gebeurt toch. „We doen het linksom of rechtsom verkeerd”, zegt Patrick van Eerten, van Jumbo Shipping. „Aan de ene kant zijn we verplicht om onze bemanning een veilige werkplek te bieden, aan de andere kant wordt dit ons verboden. Dan kiezen wij natuurlijk voor de veiligheid van onze bemanning. Ik zeg niks over wapens, maar neemt u maar van mij aan dat onze mensen worden beschermd.”

Jumbo was een van de rederijen die minister Hans Hillen (Defensie, CDA) eerder dit jaar confronteerden met de realiteit op zee.De private beveiligers zijn er, of de regering dat nu wil of niet. Vorig jaar dreigde minister Ivo Opstelten (Justitie, VVD) reders te vervolgen die gewapende guards mee aan boord nemen. Dat is tot op heden niet gebeurd. „De Nederlandse marine die in het gebied patrouilleert weet donders goed dat dit gebeurt”, zegt Van Eerten, zelf voormalig marineofficier.

In april kwam een dertigtal reders met minister Hillen bijeen in het Novotel in Den Haag om over de piraten te praten. De minister denkt binnen een jaar de koopvaardij afdoende én voor een marktconforme prijs te kunnen beschermen, zei hij volgens de reders. „Toen hebben we hem opnieuw gevraagd om ons in ieder geval tot die tijd onze mensen te laten beschermen door private partijen, maar daar wil dit kabinet niet aan”, zegt Martin Dorsman van de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR). De meeste concurrerende landen staan gewapende particulieren al toe, of zijn bezig hun wetgeving daartoe aan te passen.

Albert Engelsman, directeur van rederij Wagenborg, komt er openlijk voor uit dat hij illegaal gewapende particulieren aan boord heeft. „Wij varen niet heel veel in het piratengebied, maar als we het doen, gaan we niet zonder beveiligers. Dat zou zelfmoord zijn”, zegt hij.

Op de bijeenkomst met Hillen spraken de reders ook hun lof uit voor Defensie. Dat departement probeert met zogeheten VPD’s (Vessel Protection Detachments) van mariniers aan boord van koopvaardijschepen de bescherming te regelen. Onlangs verlaagde Hillen de prijs daarvan naar 5.000 euro per dag. Nog steeds duurder dan de particuliere beveiligers, die volgens de KVNR te huren zijn voor 1.000 dollar per man per dag en die meestal met z’n drieën of vieren aan boord komen.

De afgelopen twaalf maanden werden twintig van die mariniersteams ingezet. Dertien gingen aan boord van schepen van Dockwise. Woordvoerder Fons van Lith ontkent dat op de overige schepen van zijn bedrijf gewapende private guards aanwezig zijn. „Onze schepen zijn afgeschermd met prikkeldraad, we hebben geluidssystemen om piraten af te schrikken en er hangen draden langs het schip die in de schroef van hun bootjes vast komen te zitten.”

Volgens andere reders is dat onvoldoende. „Wij doen ook liever zaken met de overheid”, zegt Engelsman, van Wagenborg. „We hebben een paar keer een verzoek bij Defensie ingediend, maar dat is niet gehonoreerd. Dan is er maar één alternatief.”

Naast de prijs is het gebrek aan flexibiliteit van Defensie een probleem voor reders die afhankelijk zijn van het actuele aanbod van ladingen. „Als een reder bescherming wil, heeft hij die meestal gisteren nodig”, zegt William van Amstel. Hij treedt op als bemiddelaar tussen reders en beveiligers. Defensie hoopt met wapendepots in verschillende bevriende landen sneller inzetbaar te zijn. Ook neemt het aantal beschikbare VPD’s flink toe. Dit jaar zijn er honderd mogelijk, in 2013 zullen dat er maximaal 175 zijn. De aanvragen van reders blijven tot nu achter bij het aanbod; sinds de recente prijsverlaging kwamen er acht binnen.

Dat merkten de VPD-mariniers aan boord van het schip Flintstone in januari ook. Het schip werd aangevallen en in het persbericht van Defensie staat dat niet kan worden uitgesloten „dat bij de actie slachtoffers zijn gevallen onder de piraten”. Dergelijke acties worden door rederijen en private beveiligers niet gemeld, omdat ze officieel niet bestaan.

Maersk, de grootste containerverscheper ter wereld, heeft recentelijk besloten drie van haar Nederlandse schepen te laten ‘omvlaggen’ en in Verenigd Koninkrijk te registeren. „De reden is dat de Nederlandse vlaggenstaat geen gewapende private beveiligers toestaat”, laat een woordvoerder weten. Meer reders hebben gedreigd hetzelfde te doen.

De reders die toegeven private guards aan boord te nemen, ontkennen met ‘cowboys’ te werken, ongecertificeerde huurlingen die voor weinig geld bescherming leveren.  „Maar ook hier worden we in een spagaat gedwongen”, zegt Dorsman van de redersvereniging. „Serieuze bedrijven willen geen Nederlandse schepen meer beschermen als de Staat dit niet toestaat. Zo worden we in de armen van de rambo’s gedreven.”

Wat de situatie niet eenvoudiger maakt, is dat verladers diametraal tegenover de reders staan. Marco Wiesehahn van de verladersorganisatie EVO legt uit dat de inzet van particuliere beveiligers het probleem niet oplost. „De overheid heeft de plicht de veiligheid van Nederlandse schepen te waarborgen.Daar zouden voor bedrijven eigenlijk ook geen kosten aan verbonden moeten zijn.”

Als de inzet van particuliere beveiligers legaal wordt, neemt bovendien de noodzaak af om het probleem bij de bron aan te pakken. Want daar zijn alle partijen het over eens: de echte oplossing ligt in Somalië.

(NRC Handelsblad, 2 augustus 2012)

(Artikel overgenomen met toestemming van NRC Handelsblad. Overname op andere websites is uitdrukkelijk niet toegestaan)

Verladersorganisatie EVO verwelkomt verlaging tarieven VPD's

In een brief aan de Tweede Kamer heeft demissionair minister Hillen van Defensie laten weten dat de kosten voor de inzet van mariniers op Nederlandse koopvaardijschepen drastisch omlaag zijn gebracht. Verladersorganisatie EVO reageert instemmend en meent dat hiermee een belangrijke stap is gezet om de veiligheid van koopvaardijschepen en hun bemanning te waarborgen. EVO roept de Tweede Kamer op de door de minister aangekondigde prijsverlaging voor reders en verladers te steunen.

VPD (foto: Kon. Marine)

EVO heeft lang gehamerd op de noodzaak om de kosten van de inzet van mariniers zo laag mogelijk te maken. Hierdoor wordt door de overheid gefinancierde professionele beveiliging voor rederijen een aantrekkelijk alternatief voor de kostbare inzet van private beveiligingsbedrijven. EVO vindt de inzet van private beveiligers op vrachtschepen onwenselijk omdat het veiligheidsrisico voor bemanning en goederen veel groter is als de beveiliging wordt overgelaten aan commerciële bedrijven. EVO ziet het zorgdragen voor de veiligheid van Nederlandse koopvaardijschepen als een overheidstaak. Overheden hebben volgens de organisatie de beste informatie, de beste mensen en het beste materieel om de veiligheid aan boord te garanderen.

De totale kosten voor de inzet van zogenaamde Vessel Protection Detachments (VPD) waren afgelopen jaar geraamd op 465.000 euro per VPD inzet. Van dat bedrag moesten reders, en dus verladers, gemiddeld 225.000 zelf betalen. In de brief geeft de minister aan dat de kosten voor de inzet van een VPD nu zijn teruggebracht tot 211.000 euro per VPD inzet. Deze kostendaling komt voor een deel terug in het tarief dat reders in de toekomst zal worden doorberekend. In het vervolg zal de bijdrage van reders en verladers als het aan de minister ligt gemiddeld zo’n 116.000 euro per VPD-inzet vormen.

(Transport Online, 29 mei 2012)

Kamerbrief: aanpassing 'tarieven' voor bescherming koopvaardijschepen

Datum 19 april 2012
Betreft Aanpassing regeling inzet Vessel Protection Detachments (VPD)

In de driemaandelijkse rapportage over de inzet van VPD’s die ik u vrijdag 13 april jl. stuurde, kondigde ik aan de regeling voor de financiële bijdrage van de reders en de aanvraagtermijn te wijzigen. Met deze brief informeer ik u over de aanpassingen van de regeling die ik vanaf 1 mei tot eind 2012 zal hanteren.

Ontwikkelingen
Een belangrijke, positieve ontwikkeling voor zowel het verkorten van de aanvraagtermijn als het verlagen van de kosten, is de inrichting van opslaglocaties in de buurt van het risicogebied. Hierdoor zijn tijdrovende procedures in verband met diplomatieke toestemming voor het transport van wapens, munitie en ander militair materieel minder vaak nodig. Ook de inzet van duur militair luchttransport wordt daardoor verminderd. Inmiddels is de eerste opslaglocatie in gebruik. De overige locaties zullen spoedig volgen.

In de defensiebegroting van 2012 is voor de inzet van vijftig VPD’s € 23,4 miljoen gereserveerd, waarvan € 11,3 miljoen wordt bijgedragen door de reders. Dankzij goede planning en het combineren van te beschermen zeetransporten wordt er in de praktijk minder gebruik gemaakt van militair luchttransport dan in de raming was voorzien. Ook kon meer materieel dan voorzien worden onttrokken aan de voorraden. Al met al worden hierdoor de kosten van de inzet van vijftig VPD’s in 2012 ongeveer € 9 miljoen lager dan geraamd, wat een verlaging van de bijdrage van de reders mogelijk maakt.

Aanpassingen
Op basis van bovengenoemde ontwikkelingen is het in de eerste plaats mogelijk de aanvraagtermijn voor de reders te verkorten van zes weken naar ongeveer tien werkdagen. In specifieke gevallen is zelfs een kortere termijn haalbaar, bijvoorbeeld als VPD-teams met hun materiaal kunnen overstappen van het ene op het andere transport.

In de tweede plaats is het mogelijk de bijdrage van de reders te verlagen. Binnen de financiële kaders kan de vergoeding worden verlaagd tot ongeveer € 8.300 per VPD per dag. De vaste component in de vergoeding vervalt daarmee. Door de verkorting van de aanvraagtermijn kunnen meer aanvragen worden gehonoreerd. Door de verlaging van de vergoeding zullen waarschijnlijk meer aanvragen worden ingediend. Door de lagere kosten van VPD’s is het mogelijk om binnen de financiële kaders in 2012 nog ongeveer honderd VPD’s in te zetten.

Met deze wijzigingen kom ik tegemoet aan de wensen van de reders. De nieuwe regeling heeft geen gevolgen voor de afwegingen in het VPD-beleidskader (Kamerstuk 32 706 nr. 9). Ook zal de inzet binnen de kaders van de defensiebegroting van 2012 blijven. Voor 2013 en verder zal ik de regeling in interdepartementaal verband nader uitwerken en opnemen in de ontwerpbegroting 2013.

DE MINISTER VAN DEFENSIE
Drs. J.S.J. Hillen

(ministerie van Defensie, 19 april 2012)

Ministerraad: kosten inzet beveiligingsteams voor reders omlaag

Het ministerie van Defensie gaat de kosten van de Vessel Protection Detachments (VPD’s), de mariniers die aan boord van koopvaardijschepen worden geplaatst om die te beschermen tegen piraten, verlagen. De ministerraad heeft daar op voorstel van minister Hillen van Defensie mee ingestemd.

Het afgelopen jaar heeft Defensie de nodige ervaring opgedaan met de inzet van VPD’s. Door de doelmatige planning van zowel luchttransport als de inzet van VPD’s, zijn de kosten teruggedrongen. Met de inrichting van opslaglocaties nabij inzetgebieden zullen de kosten verder worden teruggebracht. Defensie werkt in overleg met de reders aan een aanpassing van de regeling voor de financiële bijdrage van de reders. Daartoe behoort ook een verkorting van de aanvraagtermijn.

Vessel Protection Detachment. Foto: Koninklijke Marine

Verder meldt het ministerie van Defensie in de kwartaalrapportage over de inzet van VPD’s in de maanden december 2011 tot en met maart 2012 de overzichten van aanvragen tot bijstand en de geleverde inzet. Het betreft 37 aanvragen, waarvan zestien via het Nederlandse Kustwachtcentrum en 21 via de maritieme autoriteit van Curaçao. Van de 37 aanvragen werden er twaalf door de reders ingetrokken. De resterende 25 aanvragen zijn getoetst volgens het draaiboek ‘behandeling bijstandsaanvragen bij piraterij en gewapende overvallen op zee’ van Nederland respectievelijk Curaçao. Op één na voldeden alle aanvragen aan de criteria in het draaiboek. De afgewezen aanvraag betrof preventieve bijstand op een route ver buiten het gebied waar Somalische piraten actief zijn.

De 24 aanvragen die voldeden aan de criteria werden aanvullend getoetst aan de criteria van het beleidskader VPD. Vijftien aanvragen kwamen in aanmerking voor de inzet van een VPD, waarna er zes na toekenning door de reders werden ingetrokken. De overige aanvragen waren niet op tijd om een VPD te kunnen inzetten. Eén VPD heeft te maken gehad met een incident: op 17 januari 2012 bedreigden piraten het koopvaardijschip Flintstone in de Arabische zee. Met gericht vuur van de mariniers is de aanval van de piraten afgeslagen. Bij de overige transporten was de aanwezigheid van mariniers genoeg om piraten af te schrikken.

(ministerie van Defensie, 13 april 2012)