Antwoorden op Kamervragen over piraterij West-Afrika

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Datum 7 augustus 2013
Betreft Antwoorden op Kamervragen over de toename van piraterij aan de westkust van Afrika.

Afschrift aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal

Hierbij ontvangt u de antwoorden op de schriftelijke vragen van het lid Günal-Gezer (PvdA) over de toename van piraterij aan de Westkust van Afrika (ingezonden 21 juni 2013 met kenmerk 2013Z12940).

DE MINISTER VAN DEFENSIE      DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
J.A. Hennis-Plasschaert                       Frans Timmermans

Vragen van het lid Günal-Gezer (PvdA) aan de minister van Defensie over de toename van piraterij aan de Westkust van Afrika (ingezonden 21 juni 2013 met kenmerk 2013Z12940).

1
Heeft u kennisgenomen van het bericht ‘West Africa piracy overtakes Somali ship attacks’? 1)
Ja.

2
Bent u al benaderd door Nederlandse koopvaardijschepen en/of rederijen over de problemen met de toenemende piraterij aan de Westkust van Afrika?

Tussen maart 2011 en 31 december 2012 zijn vijf Vessel Protection Detachements (VPD) aanvragen ingediend voor schepen die havens aan de westkust van Afrika zouden aandoen. Deze aanvragen zijn afgewezen omdat de inzet geen betrekking had op het risicogebied nabij Somalië. In 2013 zijn tot dusver geen aanvragen ontvangen voor een VPD voor de westkust van Afrika. Wel heeft een reder geïnformeerd naar de mogelijkheden terzake.

3
Welke mogelijkheden ziet u voor de Vessel Protection Detachments (VPD’s) om de Nederlandse koopvaardijschepen te beschermen tegen piraterij aan de Westkust van Afrika?

Maritieme criminaliteit voor de westkust van Afrika gebeurt meestal binnen de territoriale wateren (TTW) van de kuststaten in de Golf van Guinee. Het gaat daarbij om gewapende overvallen op zee. De aanvallen zijn vaak gericht op de lading van het schip, vaak olie, en niet op losgeld voor het schip en zijn bemanning. In een aantal gevallen zijn schepen aangevallen buiten de TTW.

Binnen de TTW zijn de kuststaten exclusief bevoegd tot en verantwoordelijk voor een adequate bescherming van koopvaardijschepen. Binnen deze wateren is het op grond van internationale verdragen niet toegestaan VPD’s of gewapende particuliere beveiligers in te zetten. Buiten de TTW is de koopvaardijsector, net zoals in het risicogebied nabij Somalië, eerstverantwoordelijk voor het treffen van beschermingsmaatregelen tegen piraterij. Voor Somalië zijn hier de Best Management Practices (BMP 4) voor opgesteld. Het huidige VPD concept is hier een aanvulling op en is gericht op de inzet aan boord van Nederlandse koopvaardijschepen die in dat risicogebied varen. Het kabinet wil, in overleg met de koopvaardijsector, onderzoeken of er aanvullende maatregelen moeten worden genomen buiten de TTW van West-Afrikaanse staten, zoals de inzet van VPD’s.

4
Bent u in overleg met uw Europese ambtsgenoten, dan wel met andere EU-regeringsvertegenwoordigers, over mogelijke maatregelen tegen de toenemende piraterij aan de Westkust van Afrika?
5
Is er in internationaal verband overleg gaande om de toenemende piraterij aan de Westkust van Afrika tegen te gaan? Zo ja, wat is de stand van zaken?
6.
Heeft u in internationaal verband een verzoek ontvangen om in overleg te treden over de toenemende piraterij aan de Westkust van Afrika?

De problematiek van gewapende overvallen op zee in de Golf van Guinee krijgt in toenemende mate internationale aandacht. In 2011 en 2012 heeft de VN Veiligheidsraad met de resoluties 2018 en 2039 het belang van een geïntegreerde oplossing, de ontwikkeling van een regionale strategie en een versterkte regionale samenwerking beklemtoond. In het najaar van 2011 heeft de VN een onderzoeksteam naar de regio gestuurd om de aard van de problematiek en mogelijke oplossingen in kaart te brengen. De aanbevelingen voor de staten in de regio betroffen onder andere gezamenlijke maritieme patrouilles en informatievergaring, bevordering van juridische capaciteit om piraterij/zeeroof te criminaliseren en het opstellen van een regionale strategie voor de bestrijding van de problematiek.

Omdat de aanvallen vooral worden uitgevoerd in de territoriale wateren en de West-Afrikaanse landen in tegenstelling tot Somalië geen falende staten zijn, is bestrijding van deze aanvallen de verantwoordelijkheid van de kuststaat. Ook de VN Veiligheidsraad onderstreept dit. Een internationale antipiraterijmissie is op dit moment dan ook niet aan de orde. De Afrikaanse partners worden gewezen op hun primaire verantwoordelijkheid voor adequate bescherming van koopvaardijschepen en het nemen van de daarvoor benodigde maritieme veiligheidsmaatregelen. De Afrikaanse partners tonen op dat gebied initiatief. Het ECOWAS Integrated Maritime Strategy and Implementation Plan bevindt zich in de afsluitende fase.

Daarnaast vond op 24 en 25 juni jl. een regionale top plaats over maritieme veiligheid in de Golf van Guinee. De VN heeft ondersteuning aan deze top geleverd. De betrokken Afrikaanse regeringsleiders hebben afspraken gemaakt over informatie-uitwisseling, harmonisatie van procedures en het oppakken en vervolgen van verdachten van gewapende overvallen op zee (Code of Conduct concerning the Prevention and Repression of Piracy, Armed Robbery against Ships, and Illegal Maritime Activities in West and Central Africa). Dit laat zien dat de regio verantwoordelijkheid wil nemen.

Op het gebied van informatie-uitwisseling wordt op initiatief van het bedrijfsleven en in samenwerking met de International Maritime Organization (IMO) en regionale partners ECOWAS en de Economic Community of Central African States (ECCAS) en de Gulf of Guinea Commission (GGC) gewerkt aan het opzetten van een regionaal information sharing centre in Accra, Ghana. Koopvaardijschepen kunnen hier straks (verdachte) activiteiten van maritieme criminaliteit doorgeven. Het informatiecentrum geeft deze gegevens dan door aan de autoriteiten van het land in wiens territoriale wateren de (verdachte) activiteiten hebben plaatsgevonden. De oprichting van dit centrum wordt ondersteund door het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Noorwegen. Nederland overweegt eveneens steun te leveren.

Daarnaast werkt de EU aan een maritieme strategie voor de Golf van Guinee. Deze strategie wordt in het najaar van 2013 gepresenteerd. De nadruk ligt hierbij op capaciteitsversterking van de kustwachten en marines van de aangrenzende landen, de economische ontwikkeling van de regio en rechtshandhaving.

7
Bent u van plan de toename van piraterij in internationaal verband te agenderen? Zo ja, in welk verband en op welke termijn?

De toename van het aantal incidenten in de Golf van Guinee is zorgwekkend. De context vraagt een andere aanpak dan in Somalië. Nederland spreekt in EU-verband de betrokken kuststaten aan op hun verantwoordelijkheden, zoals implementatie van de Code of Conduct. Daarnaast is regionale maritieme en juridische capaciteitsopbouw noodzakelijk. De EU-strategie voor de Golf van Guinee biedt een aanknopingspunt om dit in EU-verband te agenderen. Ter voorbereiding op deze strategie neemt Nederland deel aan discussies in EU-verband om de problematiek in kaart te brengen en een effectieve aanpak te identificeren.

1) http://www.bbc.co.uk/news/world-22944460

(ministerie van Defensie, 7 augustus 2013)

Minister Hillen bijgepraat door militairen van Vessel Protection Detachments

Een afvaardiging van negen mariniers heeft afgelopen maandag deelgenomen aan een personeelslunch met minister Hans Hillen. De minister nodigde de leden van Vessel Protection Detachments (VPD’s) uit, omdat hij benieuwd was naar hun ervaringen en observaties tijdens hun missies. Defensie stuurt sinds vorig jaar op verzoek van reders zwaarbewapende mariniers mee aan boord van kwetsbare en grote Nederlandse zeetransporten. Het doel is deze te beschermen tegen piratenaanvallen.

Tijdens het gesprek was ruime aandacht voor de manier van optreden door de militaire beveiligingsteams, de samenwerking tussen de teams, de kapitein en de bemanning van de schepen, en de logistieke uitdagingen onderweg. De minister was onder de indruk van de professionaliteit en het enthousiasme en beloofde de onderwerpen mee te nemen in gesprekken met de reders.

Een aantal mariniers had deelgenomen aan een zogenoemde A-VPD, een beveiligd team dat meeging aan boord van schepen van het Wereld Voedsel Programma van de Verenigde Naties. Omdat het om een nieuw soort missie ging, gaven ze aan dat ze soms moesten improviseren.

Hillen benoemde een van de successen van de VPD’s begin dit jaar, waarbij mariniers aan boord van het schip Flintstone een piratenaanval afsloegen. Het schip, dat wordt gebruikt voor het beschermen van olie- en pijpleidingen, kon daarna veilig zijn weg vervolgen. “Dit geeft het belang aan van veilige handelsroutes voor de Nederlandse samenleving en de economie in het bijzonder. Ik ben van mening dat de individuele beveiliging van schepen volledig door militaire beveiligers moet geschieden. Onze presentie in de regio en aan boord van schepen is van groot belang. Net als de initiatieven om de echte oorzaken aan te pakken.” Naast het meesturen van VPD’s, neemt Defensie deel aan de anti-piraterijmissies Atalanta en Ocean Shield.

Dat de gecombineerde aanpak met andere landen effect heeft, blijkt uit een significante afname van het aantal kapingen of pogingen daartoe. Ook de VN zegt zeer te tevreden te zijn over de Nederlandse beveiliging van de schepen van het wereldvoedselprogramma.

Door deze Nederlandse bijdrage kunnen andere schepen, die anders het WFP-schip zouden moeten escorteren, worden vrijgespeeld voor andere piraterijbestrijdingstaken. Onlangs liet Hillen weten de capaciteit uit te breiden van vijftig naar honderd begeleide zeetransporten per jaar, ruim meer dan de huidige behoefte.


Aangevraagde en ingeplande VPD's
Voor juni zijn er twee VPD's aangevraagd en ingepland. In mei zijn er twee VPD's ingezet. De derde aanvraag is ingetrokken door de aanvrager.


(Defensiekrant, 14 juni 2012)

Dutch Defence Minister: The EU Must Take the Initiative

“Not only must we tackle the pirates at sea, when they are ready to strike, but also on land, where their criminal networks are based. In that way, we – and not the pirates – will gain the initiative”, argued Minister of Defence Hans Hillen in Brussels during a meeting with his European Union counterparts on 22 March 2012.

The EU-ministers were meeting to receive an update on Operation Atalanta, the counter-piracy mission off the coast of Somalia. The operation has been extended to the end of 2014 and the Netherlands is considering making a further contribution. A letter on the matter will be sent to the House of Representatives in the near future.

Private security
The Minister expressed his concerns to his colleagues regarding the discussion about allowing private security teams on board merchant ships. “It is my firm conviction that the armed protection of commercial shipping off the coast of Somalia is a matter for the armed forces.” For that reason, the Minister has assigned the Royal Netherlands Navy the task of protecting between 50 and 100 ships per year. “That is a large enough number to cover the protection of vulnerable ships sailing under the Dutch flag. The armed forces can certainly do it and it is one of the government’s core tasks. The navy was originally established to guarantee freedom of the seas, and it is still capable of doing so. Giving up the monopoly on the use of force and allowing privatisation of this task is a recipe for disaster.”

More tanker aircraft
The talks in Brussels centred on the progress of European Defence cooperation, so that the EU will be able to present a concrete contribution at the NATO summit, to be held in Chicago in May.

The talks also moved onto the shortage of tanker aircraft, which was recently highlighted during the conflict in Libya. The European fleet currently numbers about 40 of such aircraft, whereas the US has approximately 650 tanker aircraft at its disposal. France and the European Defence Agency took the initiative for European cooperation in this matter, which affords the prospect of a future role for European Air Transport Command at Eindhoven Air Base. The Netherlands fully wishes to participate, also in view of the fact that 2 Dutch tanker aircraft could be replaced after 2020.

Combined field hospital
Mr Hillen also signed a declaration of intent for the development of a rapidly deployable field hospital. 12 countries are participating in the project, which is under Italian leadership. The Netherlands is also prepared to play a bigger part in a forensic laboratory, to be set up in Afghanistan under French command. The laboratory will be used to gather intelligence on the use of IEDs, which will in turn be used to uncover and disrupt the networks supporting the bomb makers.

(Ministry of Defence, The Netherlands,  29 March 2012)