Vertrek eerste Nederlandse militairen naar Mali

De eerste Nederlandse militairen vertrekken op maandag 6 januari vanaf Amsterdam Airport Schiphol naar Mali. Deze militairen, voornamelijk genisten, zullen de komst voorbereiden van de hoofdmacht, die naar verwachting in maart naar Mali vertrekt om te worden ingezet voor de United Nations Multidimensional Integrated Stabilisation Mission (MINUSMA).

Deze eerste groep bestaat uit 14 militairen. Zij zullen het Nederlandse kampement in Gao, waaronder werk- en slaapverblijven, opbouwen. Ook zorgen zij ervoor dat logistiek, infrastructuur en materieel gereed is op het moment dat de militairen van de Nederlandse hoofdmacht in Mali arriveren.

Op verzoek van de VN besloot Nederland eind vorig jaar ongeveer 380 personen – voornamelijk militairen - in te zetten voor MINUSMA. Deze nieuwe missie, de op drie na grootste van de VN, is op 1 juli 2013 begonnen onder leiding van de Speciale Vertegenwoordiger van de Secretaris Generaal van de VN, Bert Koenders.

MINUSMA heeft ten doel om de stabiliteit in Mali te herstellen en de burgerbevolking te beschermen. Op de lange termijn is het doel structurele stabiliteit en versterking van het Malinese overheidsapparaat, zodat Mali weer in staat is zelfstandig veiligheid en rechtsorde te waarborgen. De VN Veiligheidsraad heeft MINUSMA voorzien van een robuust mandaat, zodat in het uiterste geval met geweld kan worden opgetreden.

De Nederlandse bijdrage bestaat uit ongeveer 30 specialisten voor de politiecomponent en ongeveer 220 militairen voor de inlichtingenketen van de militaire component van de VN-missie. Naast special forces en analisten, worden hiervoor sensorcapaciteit, onbemande systemen en 4 Apache-gevechtshelikopters ingezet. 128 militairen zorgen voor ondersteuning. Ook streeft Nederland naar een bijdrage van civiele deskundigen, onder meer op het terrein van gender, bescherming van burgers, rechtstaatontwikkeling, security sector reform en de bescherming van cultureel erfgoed.

De Nederlandse inzet loopt, in beginsel, tot midden 2015. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat de VN Veiligheidsraad het mandaat van MINUSMA na 25 april 2014 verlengt. Midden 2015 zal de Nederlandse
bijdrage geëvalueerd worden. Mede op grond van die ‘weging’ zal het kabinet een besluit nemen over de verlenging of de beëindiging van (elementen van) de Nederlandse bijdrage aan deze VN-missie.

(ministerie van Defensie, 3 januari 2014)

Zie ook: Nederlandse missie in Mali

Opinie: 'Geen effectieve rechtsbijstand voor militairen in Mali bij schietincidenten'

Door Sébas Diekstra
Advocaat Militair Straf- en Tuchtrecht

Het kabinet heeft ingestemd met een militaire missie naar Mali. Het is een missie in een fragiele regio met duidelijk risico’s. Ook lijkt het onvermijdelijk dat er gevochten zal worden. Het Ministerie van Defensie heeft laten weten dat onze militairen goed materieel meekrijgen, maar krijgen zij ook effectieve rechtsbijstand als zij bij schietincidenten betrokken raken? Dit laatste blijkt nog niet het geval.

Als militairen tijdens een missie betrokken raken bij een schietincident dan worden zij in principe als getuige gehoord. De verklaringen die de militairen afleggen als getuige kunnen later mogelijk belastend zijn wanneer zij als verdachte worden aangemerkt. Dit is een onwenselijke situatie. Militairen moeten in hun bereidwilligheid om verklaringen af te leggen enigszins worden beschermd, al is het maar tegen zichzelf. Militairen doorzien niet altijd de reikwijdte van hun verklaringen.

Militairen moeten bij schietincidenten altijd op hun rechten worden gewezen. Met name het recht om te zwijgen en het recht op consultatie van een advocaat. Zij dienen slechts gehoord te worden in het bijzijn van een advocaat. Dit geldt eveneens voor verhoren door de commandant. Uit de vele voorbeelden uit de militaire praktijk blijkt dat militairen tijdens missies vaak al gehoord worden zonder dat zij een advocaat hebben kunnen raadplegen.

In sommige gevallen worden militairen wel in de gelegenheid gesteld om met een advocaat in Nederland te bellen. Dit is echter onvoldoende om te spreken van effectieve rechtsbijstand. Het doel van consultatie van een advocaat is de militair bewust maken van de consequenties van zijn eventuele verklaringen. Dat vergt een sfeer van vertrouwen en van rust. Daarvoor is dan ook face-to-face contact vereist. Dat kun je middels een telefoongesprek of videogesprek op afstand niet of onvoldoende bereiken. Daar komt nog bij dat bij gebruik van het (tele)netwerk van Defensie de vertrouwelijkheid geenszins is gewaarborgd.

Natuurlijk is het uitermate onhandig als een militair op missie een advocaat wil consulteren, want deze is ter plaatse niet voorhanden. Maar er worden wel parlementsleden, ministers en journalisten ingevlogen. Een enkele advocaat kan daar ook nog wel bij. Om de advocaat snel te kunnen oproepen en in te kunnen vliegen zal er een officiële piketregeling moeten komen. Deze piketregeling zou er voor moeten zorgen dat er altijd een advocaat beschikbaar en bereikbaar is om af te reizen naar het missiegebied.

Mede gelet op de grote nationale belangen die zijn gediend met de militaire missies in het buitenland zou het op de weg van het kabinet liggen om met een gedegen regeling met rechtswaarborgen voor de militair te komen. Helaas is er nog weinig beweging bij hen te zien. Sterker nog: kort geleden hebben de verantwoordelijke bewindspersonen, te weten de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en de minister van Defensie bij de beantwoording van Kamervragen van Tweede Kamerlid Eijsink over het militair strafproces op geen enkele wijze laten blijken zich bewust te zijn van het gebrek aan waarborgen voor de betrokken militair.

Duidelijk is dat er nog niet gesproken kan worden van effectieve rechtsbijstand voor militairen op missie. Dit geldt dus ook voor de nieuwe missie naar Mali. De afwachtende houding van de verantwoordelijke bewindspersonen doet geen recht aan de militairen die over de gehele wereld opereren met alle gevaren van dien. Onze militairen verdienen beter!

Sébas Diekstra