Terrorist kan eenvoudig drones inzetten

„De technologie van onbemande vliegtuigjes is zo eenvoudig dat binnen vijf jaar een aanval met bijvoorbeeld een chemisch bommetje op een vol voetbalstadion tijdens de Champions League is te verwachten.”

Dat zei mr. dr. ir. L. Royakkers van de TU Eindhoven en de Nederlandse Defensie Academie donderdagmiddag in Nijmegen tijdens een conferentie over drones van het Centrum voor Internationaal Conflict-Analyse en Management (Cicam).

Volgens de universitair hoofddocent ethiek en techniek zijn er in Nederland al 50.000 onbemande vliegtuigjes (UAV’s) verkocht. MediaMarkt en Wehkamp verkopen civiele toestelletjes met twee camera’s voor 300 euro. Royakkers vreest dat drones van een paar duizend euro „hét strijdmiddel” van terroristen en etnische rebellen worden.

Parrot drone. Foto: Wehkamp

De inzet van drones neemt een hoge vlucht. Wereldwijd zijn er tussen 2004 en 2007 negen aanvallen met UAV’s geregistreerd. De Amerikanen voerden in 2010 al 110 aanvallen uit in Pakistan en ruim 1000 in Afghanistan. Sinds 2004 zijn in Pakistan zo’n 3000 slachtoffers gevallen bij droneaanvallen.

Volgens het International Institute for Strategic Studies (IISS) zijn er wereldwijd ruim 800 onbemande vliegtuigjes operationeel, exclusief de aantallen uit China, Turkije en Rusland. De geavanceerdheid van de dronetechnologie neemt snel toe. Sommige drones zijn bijvoorbeeld in staat beveiligde gebouwen binnen te vliegen en een usb-stick uit een computer te halen.

De Nederlandse krijgsmacht overweegt de aanschaf van vier middelgrote, onbemande verkennings- en aanvalsvliegtuigen. Deze Reapers* kunnen worden uitgerust met 1700 kilo aan bommen en raketten. De mogelijke aanschaf was voor het Cicam aanleiding de conferentie ”Dodelijke robots”, over de politieke, ethische en volkenrechtelijke aspecten van militaire drones, te beleggen.

Reaper in Afghanistan. Foto NLDA

Nederland moet een voortrekkersrol spelen bij de ethische discussie over de inzet van drones, aldus Royakkers. De universitair hoofddocent ethiek en techniek gaf echter toe dat juristen en ethici te laat zijn met een principiële bezinning. „We hebben het nakijken.”

Royakkers zei te hopen nog op tijd te zijn met een debat op de ontwikkeling van een nieuwe generatie, autonoom opererende drones, die zelfstandig kunnen beslissen over leven en dood. De ethicus waarschuwde dat de mens steeds meer naar de zijlijn verdwijnt bij de robotisering. „De mens moet echter altijd zelf blijven beslissen.”

Marinier 'lanceert' een Raven. Nederland heeft er 75.

Onderzoeker mr. Kees Homan van het Clingendael Instituut benadrukte ook dat de mens een rol moet blijven vervullen in de besluitvorming over inzet van drones. „Als elke menselijke tussenkomst is uitgebannen, ontstaat een gevaarlijke situatie.” De onderzoeker pleitte voor een verbod op autonoom opererende drones. Volgens Homan is de ontwikkeling van deze robots echter al te ver gevorderd.

Nederland moet investeren in hoogwaardige dronetechnologie om internationaal een bijdrage te kunnen leveren aan het debat over drones, betoogde oud-minister Hillen van Defensie. „Als Nederland blijft onderpresteren, kun we internationaal niet meer onze stem laten gelden. We moeten erbij zijn.” Volgens Hillen ontloopt Nederland steeds meer zijn internationale verantwoordelijkheid.\

ScanEagle en katapult op Hr. Ms. Rotterdam. Nederland heeft er zes stuks. Foto: Marine

De robotisering van de krijgsmacht noemt Hillen een „logische ontwikkeling.” De oud-minister verklaarde dat wapens op zich niet goed of fout zijn, maar dat de vraag is hoe deze worden gebruikt. Hillen bekritiseerde de Tweede Kamer, die in de discussie over drones niet verder kijkt dan de privacy.

Volgens prof. dr. Paul de Waart, emeritus hoogleraar international recht, biedt het huidige volkenrecht onvoldoende houvast voor de beoordeling van de rechtmatigheid van de inzet van dodelijke drones in de strijd tegen terroristen. „Het doelgericht doden van terroristen mag nooit een verkapte buitenrechtelijke, standrechtelijke of willekeurige executie opleveren”, aldus De Waart. „Doorslaggevend is of de terrorist een directe bedreiging vormt voor mensenlevens.”

(Reformatorisch Dagblad, 29 maart 2013)

* Een klein detail: de eerste 'echte' inzet van de Reaper vond door de VS plaats in Uruzgan, district Deh Rawod.

Kijktip: drones

Ze zijn het favoriete wapen van President Obama,  onbemande vliegtuigen met Hellfire-raketten en geleide bommen. In Afghanistan, Libië en Pakistan worden ze gebruikt om terroristen en vijandelijke strijders op te sporen en te doden. Ook Nederland gaat nieuwe drones, onbemande op afstand bestuurde vliegtuigen, aanschaffen want ze zijn goedkoop en de levens van piloten worden gespaard. Maar in Amerika is steeds meer kritiek op de inzet ervan. Staan we aan de vooravond van een nieuwe wapenwedloop? De reportage die de makers van  KRO Reporter International hierover maakten is op vrijdag 30 maart 2012 om 21.20 uur op Nederland 2 te zien.

(bron: KRO, Reporter International)

Zie ook het meest recente Kamerstuk over aanschaf van MALE UAV's.

ScanEagle UAV: tijdelijke vervanging voor de Sperwer

Naast de noodzakelijke bezuinigingen doet Defensie ook de nodige investeringen om goed voorbereid te blijven op toekomstige inzet. Zo werd onlangs het contract ondertekend voor de aanschaf van twee ScanEagle-systemen. Vanaf eind dit jaar zijn deze tactische systemen, die elk bestaan uit drie onbemande vliegtuigjes, operationeel inzetbaar. Jos Wolse, namens DMO* projectleider aanschaf ScanEagle, legt uit.

1 Wat is de ScanEagle voor systeem?
“De ScanEagle is een systeem dat onder meer bestaat uit een grondstation en drie unmanned aerial vehicles (UAV’s, red.); onbemande vliegtuigjes, die van afstand bestuurd worden. Twee met een daglichtcamera en één met een nachtzichtcamera. De toestellen zenden de filmbeelden direct door naar het grondstation, waar ze geanalyseerd kunnen worden. Van oorsprong werd de ScanEagle commercieel ingezet in de tonijnvisserij om grote scholen vissen op te sporen op zee. Het Amerikaanse leger zag het vervolgens als ideaal middel om een groot gebied langere tijd te kunnen bekijken. Toen is de ScanEagle militair verder doorontwikkeld om inlichtingen te vergaren vanuit de lucht.”

Australische ScanEagle, Uruzgan 

2 Waarom is de ScanEagle aangeschaft?
“Sinds afgelopen juli blijft de Sperwer aan de grond. Om toch inlichtingen vanuit de lucht te kunnen vergaren, is de ScanEagle aangeschaft als tijdelijke opvolger. Deze wordt van de plank gekocht en kent daardoor hoogstwaarschijnlijk geen kinderziektes meer. Daarnaast heeft het systeem zich internationaal bewezen met meer dan vijfhonderdduizend vlieguren.”

3 Waarom is het een tijdelijke opvolger? 
“Uit marktonderzoek blijkt dat binnen enkele jaren nieuwere tactische UAV-systemen op de markt komen die beter aansluiten op de wensen van Defensie. Om die tijd te overbruggen is gekozen voor een tijdelijke opvolger in de vorm van de ScanEagle. Dit systeem voldoet dus niet volledig aan de uiteindelijke wensen van Defensie. Zo moet bij de ScanEagle voor de vlucht bepaald worden of een UAV wordt ingezet met een camera voor dag- of voor nachtzicht. Niet handig wanneer het nodig is om te vliegen bij het vallen van de avond. Het uiteindelijke systeem moet een camera kunnen meenemen met een lens voor daglicht én infrarood en eventueel ook andere sensoren inzetten, zoals radar. Dat is operationeel veel praktischer.”

4 Wat zijn verschillen tussen de ScanEagle en andere UAV’s die Defensie al gebruikt?
“Die verschillen tussen de UAV’s zitten ’m vooral in het gewicht, vliegduur en soort sensor. De Raven weegt twee kilogram, wordt met de hand gelanceerd, maar blijft maar zo’n anderhalf uur in de lucht. Voor de Sperwer, die zo’n 330 kilogram woog, was een hele lanceerinstallatie nodig. Maar deze had wel een extreem goede lens en kon vier uur vliegen. De ScanEagle weegt twintig kilo en kan twaalf uur of langer in de lucht blijven. Daarmee vult de ScanEagle de behoefte in die we nodig hadden.”

5 Wie gaat de ScanEagle bedienen?
“Personeel van 107 Aerial Systems Battery van het Joint ISTAR-commando is de eenheid die ermee aan de slag gaat. Eerder bedienden zij de Sperwer. De eerste mensen van 107 volgen nu opleidingen om er dit najaar mee aan de slag te gaan voor Nederlandse operationele inzet.”

tekst kap Corné Dalebout

(Defensiekrant, 16 februari 2012)

*DMO= Defensie Materieel Organisatie